Meme kanseri gelişimini önleyen kesin bir çözüm yoktur. Ancak riski azaltan etkenler vardır. Ankara’ da çalışan bir meme cerrahı olarak, ‘’Meme kanseri riskini azaltmak mümkün mü?’’ sorusuna yanıt vermeye çalıştım. Kuşkusuz kadın olmak ve yaş almak kontrol edemeyeceğimiz risk faktörleridir. Ancak ben meme kanseri ile ilgilenen bir genel cerrah olmam itibariyle Ankara’ da memede kitle ile gelen hastalarıma azaltılabilir risk faktörleri ile ilgili bilgiler veriyorum.

Sağlıklı bir kilo: Özellikle menapoz sonrası aşırı kilo alımı ve şişmanlık kanser riskini arttırır. Sağlıklı ve stabil bir kiloda kalınmalıdır.

Fiziksel aktivite: Çalışmalar orta-ağır egzersizin kanser riskini azalttığını göstermiştir. Haftada 3-5 saat yapılan orta-ağır egzersiz koruyucudur. Orta egzersiz nefes sayısında artışa yol açan kalp hızının kısman arttığı konuşabildiğiniz ama şarkı söyleyemediğiniz egzersizdir. Ağır egzersiz yüksek tempoda yapılan kalp hızının belirgin arttığı terlemeye yol açan ve solunum sayısının belirgin artttığı egzersizdir.

Alkol alımını azaltın ya da almayın: Alkol meme kanseri riskini arttırır. Az miktarda alınması bile belli bir risk doğurur. Hiç almamak en iyisidir. Alkol kullanıyorsanız günde bir alkollü içecek ile sınırlamak önerilir. Bu değer kabaca bira için 330 cc, şarap için 150 cc, viski/rakı gibi yüksek alkollü içecekler için 45cc’ ye denk gelir.

Beslenme: Diyet ile direkt bir ilişki gösterilememiştir. Ancak bir meme cerrahı olarak önerim işlenmiş et ürünlerinden (şarküteri) ve kırmızı etten uzak durmanızdır. Genel sağlık önlemi çerçevesinde yağdan ve şekerden fakir, meyve ve sebzeden zengin beslenmek her türlü kansere karşı koruyucu olacaktır. Ek vitamin desteği veya diyet destek ürünlerinin kanser riskini azalttığına dair bir kanıt yoktur.

Emzirme: Emzirme sürecinin meme gelişimine katkısı olduğunu ve kanser riskini azalttığı bilinmektedir. Bir meme cerrahı olarak memede kitle olsa bile emzirmede zorlansanız bile kısa süreli de olsa emzirmeye çalışmanızı öneriyorum. Böylece meme gelişimi tamamlanır ve kansere karşı koruyucu bir rol üstlenir.

Menopoz sonrası hormon kullanımı: Hormon takviyelerinin 4 yıldan uzun kullanılmaması ve doktor kontrolünde verilmesi önerilmektedir. Meme kanseri ile ilgilenen bir cerrah olarak bu konuda önce detaylı bir meme muayenesi yapılmasını ve kişisel risklerin değerlendirilmesini öneriyorum. Kuşkusuz meme kitleleri olan ve takibi zor bir memede hormon kullanımı işi daha da zorlaştıracaktır.

Kişisel risk faktörü yüksek grup: Genetik olarak kanser risk grubunda iseniz veya ailenizde kanser öyküsü olan bireyler varsa genetik danışmanlık almalısınız. Genetik danışmanlık sonucu yüksek riskli olduğunuz saptanırsa koruyucu cerrahi ve risk azaltıcı diğer yöntemleri hekiminizle gözden geçirmelisiniz. Memede kitle varsa yakın takip ve bir meme cerrahının gözetiminde muayenelerinize devam etmelisiniz.

Bunun için en önemli kriter kişinin kendi muayenesini düzenli olarak yapmasıdır. Her kadın vücudunu en iyi kendi tanır. Farkındalık sayesinde eline gelen kitleler için hekime başvurur. Böylece bir araştırma başlar. Kuşkusuz her hissedilen kitle kötü huylu olmaz ama takibe giren kitlelerde kötüye dönüşümler daha erken anlaşılır. İyi huylu kitleler için yakın takipte olan kadınlarda kanseri çok erken aşamada saptıyoruz. Çünkü mevcut kitle takibi yapılırken tüm meme gözden geçirilmiş oluyor. İşin özü farkındalık…

Meme muayenesi için önerilen zaman adet gören kadınlar için adetli oldukları günlerdir. Bu önerinin altında yatan neden ise memenin bu günlerde hormon etkisinden en az etkilendiği hormonların meme üstündeki etkilerinin en az düzeyde olduğu günler olmasıdır. Meme dokusu gevşer; bu durum memenin içindeki farkları kolayca anlamamızı sağlar. Meme dokusu yumuşadığı için maskeleme etkisi azalmıştır.

Ayda bir yapılan kişisel muayeneye 6 ayda bir yapılan hekim muayenesi ve 40 yaş üstü kadınlarda yılda bir yapılan Mamografi tetkiki de eklenmelidir.

Memede saptanan şüpheli kitleler için 3 türlü biyopsi yöntemi vardır:
1. İnce iğne aspirasyon sitolojisi: Kan almak için kullandığımız enjektör yardımıyla dokudan hücre örneği alınır. Tanı değeri düşüktür. Genellikle büyük kistler için bu yola başvurulur. Hem tedavi hem tanı sağlar. Kist içeriği sıvı olduğu için enjektörle kolayca boşalır. Elde edilen sıvı tanı amacıyla sitolojik incelemeye gönderilir.
2. Kalın iğne biyopsisi (tru-cut ): Tedavi seçeneklerini değerlendirmek için bize yol gösteren çok değerli bir yöntemdir. Lokal anestezi altında yapılır. Ultrasonografi eşliğinde kolayca yapılabilir. Bu yöntemde doku elde edildiği için tanı değeri yüksektir. Kitlenin farklı alanlarından çoklu örnek alınır.
3. Eksizyonel biyopsi: Kimi zaman kitleye ait veya hastaya ait faktörler nedeniyle kalın iğne biyopsisi kesin tanı vermeyebilir. Böyle durumlarda kitlenin tamamı çıkarılarak patolojik inceleme yapılır. Bu yönteme eksizyonel biyopsi denir. Çoğunlukla hem tanı hem tedavi şansı tanır.
4. Vakum biyopsi: Kalın iğne biyopsi ile yeterli doku elde edilemediğinde ve operasyon ile eksizyonel biyopsi istenmediğinde lokal anestezi altında vakum cihazı ile kitleden parça alınır. Çounlukla kitlenin tümü temizlenebilir. Ancak parça parça çıkarıldığı için kitlenin sınırları hakkında bilgi vermez. Yani geride tümör dokusu bırakılmış olabilir.

Meme muayenesi ayna karşısında başlamalıdır. Önce görsel olarak memelerde fark var mı, kızarıklık, şişlik, kitle, şekil bozukluğu, ciltte çekinti veya çökme, meme ucunda şekil bozukluğu için gözlem yapılır. Bazı kitleler meme cildinde ceviz kabuğu veya portakal kabuğu diye tanımlayabileceğimiz bir görüntüye neden olur. Daha sonra yine ayakta çapraz elimiz kullanılarak kol altı lenf bezleri kontrol edilir. Ele gelen bir şişlik aranır. Daha sonra sırt üstü yatarak memelerin elle muayenesini öneriyorum. Her bir meme için çapraz el kullanılarak memeler sırayla muayene edilmelidir. Meme saat gibi düşünülebilir. Önce meme başı ve arkası yani merkez, çapraz elin parmak uçları ile muayene edilir. Daha sonra saat 12 kadranından başlayarak çevresel olarak tüm meme parmak uçları ile kontrol edilir.

Memesinde herhangi bir kitle olan tüm kadınların kitlenin iyi huylu olduğu gösterilse bile 6 ayda bir düzenli hekim kontrolünden geçmesi gerekir. İyi huylu kitleler zaman içinde farklılaşabilir. Altı aylık aralarla 3 kez yapılan kontrollerde stabil kalan kitlelerin iyi olduğu kanaati kuvvetlenir. Stabil kitlelerde hekiminizin önerisi doğrultusunda kontrollere yılda bir devam edebilirsiniz.

25 yaşından itibaren her kadının ayda bir kez kendi meme muayenesini yapması önerilir. Risk grubunda olmayan ve meme muayenesi normal olan kadınlar için 6 aylık hekim muayenesi 40 yaşına kadar yeterli olabilir. 40 yaşından itibaren meme kanseri riski arttığı için tarama programları başlar. Yılda bir kez yapılan mamografi incelemeleri ile tarama yapılır. Muayene ve mamografilerinde özel takip gereken bir bulgu olan kadınlarda hekim önerisine göre takip planı yapılır.

Kendi kendimize meme muayenesi yaparken nelere dikkat etmeliyiz?

Her kadın kendi meme yapısını öğrenmek için kendini her ayın belli bir gününde muayene etmelidir. Adet gören kadınlar için adetin ilk bir haftası muayene içi çok uygundur. Memede değişen oranlarda yağ dokusu, bez dokusu ve bağ dokusu bulunur. Her kadının meme yapısı kendine özgüdür. Ayrıca meme yapısı yaşa ve kullanılan ilaçlara göre değişkenlik gösterir.  Memede hissettiğiniz hassasiyet, ağrı, şişkinlik adet düzenine göre değişebilir. Mevcut kitleler adet öncesi daha da büyük gibi hissedilebilir.

Ne zaman doktora başvurmalıyım?

Meme yapınızda her zamankinden farklı bir değişiklik saptarsanız mutlaka bir meme cerrahına başvurmalısınız. Meme boyutlarında değişiklik, meme cildinde çekinti, içe göçme, yeni gelişen bir meme başı değişikliği; meme başında içe dönme, meme başı akıntısı özellikle kanlı olan akıntılar, kol altında ele gelen şişlik gibi bulgular sizi şüphelendirmelidir.

Memede şüpheli kitle saptandığında yapılması gereken testler nelerdir?

Memede saptanan kitleler için muayene sonrası hastanın yaşına göre inceleme yapmak isteriz. 40 yaş altı ve ailesel kanser riski olmayan kadınlarda meme ultrasonografisi ilk başvurulacak görüntüleme yöntemidir. 40 yaş üstü kadınlarda mamografi ve meme ultrasonografisi birlikte yapılmalıdır. Her iki tetkikte mevcut kitlenin yapısı tam olarak anlaşılamazsa meme MRI tetkikine başvuruyoruz. Meme yapısı yoğun kadınlarda kitlelerin ayırıcı tanısı için yine meme MRI yapılmasını öneriyoruz.

Ne zaman meme biyopsisi yapmak gerekir?

Görüntüleme testlerinde şüphe duyulan kitlelerde doku örneği alarak kitlenin sebebini bulmak isteriz. Bu amaçla kitlenin durumuna göre ince iğne veya kalın iğne biyopsisi yaparız. Bazen de mamografide kitle değil ama mikrokalsifikasyon dediğimiz kanser açısından şüphe uyandıran görüntüler saptarız. Böyle durumlarda tel ile işaretli meme biyopsisi tekniği tercih edilir.

Kanser saptanmayan kitleleri nasıl takip etmeliyiz?

Bu kitlelerin muayene ve görüntüleme yoluyla yakın takibi gerekir. Bu amaçla bazen 3, bazen 6 ayda bir memeyi görmek isteriz. Yakın takip sırasında kitlede değişiklik saptanmazsa takip araları uzatılabilir.

Hiç şikayeti olmayan kadınların takibi nasıl olmalıdır?

Memede şikayetiniz yoksa ve saptanan, takip gerektiren bir kitleniz yoksa 25-40 yaş grubu kadınlara kendi meme muayenelerini aylık yapmasını öneriyoruz. 40 yaş üstü kadınlarda 69 yaşa kadar yıllık mamografi ve ultrasonografi yapılmalıdır. 70 yaşından itibaren 2 yılda bir mamografi yapılarak takip devam etmelidir.