Meme kanseri kadınlarda sık görülen bir kanserdir, ama erkeklerde de meme kanseri gelişebilir. Çünkü erkeklerde de meme dokusu vardır. Kanser bir dokuda kontrolsüz hücre büyümesi ile başlar ve kitle oluşumu ile kendini gösterir.

Her bireyde ergenliğe kadar az miktarda meme dokusu ve birkaç adet süt kanalı vardır. Ergenlik sonrası kızların yumurtalık hormonları nedeniyle meme yapısı gelişir, birçok süt kanalı ve süt bezleri oluşur. Ancak erkeklerde düşük düzeylerde de olsa kadınlık hormonları vardır. Meme gelişimi birkaç süt bezi ve süt kanalı düzeyinde kalır.

Erkeklerde görülen meme kanserinin büyük oranı süt kanalı kökenlidir. Nadiren süt bezi (lobuler) kanserleri de görülür. Tanı ele gelen kitle ile konur. Bu kitlenin araştırılması tıpkı kadınlarda olduğu gibi mamografi ve meme ultrasonu ile yapılır. Şüpheli görülen kitleden kalın iğne biyopsisi alınır. Tanı kanserle uyumlu gelirse meme dokusunun tamamı alınır. Lenf bezi yayılımı operasyonda kontrol edilir. Lenf bezlerine yayılım varsa kol altı lenf bölgeleri cerrahi olarak temizlenir.

Cerrahi sonrası tedavi de yine kadınlarda olduğu gibidir. Patoloji raporuna göre yapılan evreleme kemoterapi ve radyoterapi gerekliliği konusunda kılavuz olacaktır.

Meme kanseri olan birçok kadın, başka türlü tedaviler yapılsa bile, bir çeşit ameliyat geçirir. Aşağıdaki ameliyatları geçirmiş olabilirsiniz:

• Meme biyopsisi
• Lenf bezi biyopsisi veya çıkarılması
• Meme koruyucu cerrahi (Lumpektomi)
• Memenin tümünün alınması (Mastektomi)
• Meme rekonstrüksiyonu

Bunlardan herhangi biri, omzunuzu ve kolunuzu ne kadar iyi hareket ettirebileceğinizi, derin bir nefes almanızı veya giyinme, banyo yapma ve saçlarınızı taramak gibi günlük aktivitelerinizi gerçekleştirmenizi etkileyebilir. Ağrı ve sertlik güçsüzlüğe neden olabilir, kol ve omzunuzun hareketini sınırlayabilir.

Egzersizler hareket kabiliyetinin eski hale gelmesine yardımcı olabilir.

Ne tür bir ameliyat geçirmiş olursanız olun, kol ve omuzu tekrar hareket ettirmek için ameliyat sonrası egzersiz yapmak önemlidir. Egzersizler, ameliyatınızın yan etkilerini azaltmaya ve olağan faaliyetlerinize geri dönmenize yardımcı olur.

Ameliyattan sonra radyasyon tedavisi aldıysanız, kolunuzu ve omzunuzu esnek tutmak için egzersizler daha da önemlidir. Radyasyon, tedavi tamamlandıktan çok sonra kolunuzu ve omzunuzu etkileyebilir. Bu nedenle, meme kanseri için radyoterapiden sonra kol ve omuz hareketliliğini korumak için düzenli egzersiz yapma alışkanlığı geliştirmek önemlidir.

Herhangi bir egzersize başlamadan önce doktorunuzla konuşmanız çok önemlidir, böylece size uygun bir program hakkında karar verebilirsiniz. Doktorunuz, bir Fizik Tedavi Uzman hekimini veya fizyoterapisti veya onaylı bir kanser egzersiz uzmanını görmenizi önerebilir. Bu sağlık profesyonelleri, sadece sizin için bir egzersiz programı tasarlamak için özel olarak eğitilmişlerdir. Ameliyattan 3 ila 4 hafta sonra kolunuzu tam olarak kullanamıyorsanız, bu tür bir yardıma ihtiyacınız olabilir.

Bazı egzersizler drenler ve dikişler alınana kadar yapılmamalıdır. Ancak ameliyattan hemen sonra bazı egzersizler yapılabilir. Omuz ve kol hareketlerinizi artıran egzersizler genellikle birkaç gün içinde başlatılabilir. Kolunuzun daha güçlü olmasına yardımcı olacak egzersizler daha sonra eklenir.

Ameliyattan sonraki hafta:

Aşağıda listelenen öneriler ve egzersizler ameliyattan sonraki ilk 3 ila 7 gün boyunca yapılmalıdır. Doktorunuz onay vermeden bunları yapmayın.

• Etkilenen kolunuzu kullanın (ameliyatınızın yapıldığı tarafta) normalde saçınızı tararken, banyo yaparken, giyinirken ve yemek yerken yapın.
• Uzanın ve etkilenen kolunuzu 45 dakika boyunca kalbinizin seviyesinin üzerine kaldırın. Bunu günde 2 veya 3 kez yapın. Kolunuzu yastığın üzerine koyun; eliniz bileğinizden daha yüksektir ve dirseğiniz omzunuzdan biraz daha yüksektir. Bu ameliyattan sonra oluşabilecek şişliğin azalmasına yardımcı olacaktır.
• Ameliyatınızın olduğu taraftaki kolunuzu kalp seviyesinin üzerine kaldırıp elinizi 15 ila 25 kez açıp kapatın. Sonra, dirseğinizi bükün ve düzeltin. Bunu günde 3 ila 4 kez tekrarlayın. Bu egzersiz, lenf sıvısını kolunuzdan pompalayarak şişliğin azalmasına yardımcı olur.
• Günde en az 6 kez derin nefes egzersizleri (diyaframınızı kullanarak) uygulayın. Sırtüstü uzanın ve yavaş, derin bir nefes alın. Göğsünüzü ve karnınızı genişletmeye çalışırken olabildiğince fazla hava soluyun (göbek deliğinizi omurganızdan uzağa doğru itin). Gevşeyin ve nefes verin. Bunu 4 veya 5 kez tekrarlayın. Bu egzersiz göğsünüzün normal hareketini sürdürmenize yardımcı olarak akciğerlerin çalışmasını kolaylaştırır. Sık sık derin nefes alma egzersizleri yapın.
• Etkilenen kolunuzda uyumayın veya o tarafa yatmayın.

Bu Alıştırmalar İçin Genel Kurallar 

Burada tarif edilen egzersizler, doktorunuz onayladıktan hemen sonra yapılabilir. Genellikle ameliyattan bir hafta veya daha sonra başlarlar. Bunlardan herhangi birini denemeden önce doktorunuzla konuşmayı unutmayın. Meme ameliyatından sonra akılda tutulması gereken bazı şeyler:

• Ameliyattan sonra göğsünüzde ve koltuk altınızda bir gerginlik hissedeceksiniz. Bu normaldir ve gerginlik egzersizlerinizi yaparken azalır.
• Birçok kadın kolun arkasında ve / veya göğüs duvarında yanma, karıncalanma, uyuşukluk veya acı hissetmektedir. Bunun nedeni ameliyatın bazı sinirlerinizi rahatsız edebilmesidir. Bu şikayetler ameliyattan birkaç hafta sonra artabilir. Ancak, sıradışı bir şişlik veya hassasiyet farketmezseniz, egzersizlerinize devam edin. (Bu olursa, derhal doktorunuza haber verin.) Bazen elinizle veya yumuşak bir bezle bölgeyi ovalamak veya sıvazlamak, alanı daha az hassas hale getirmeye yardımcı olabilir.
• Ilık bir duştan sonra egzersiz yapmak kasları ısıtmaya ve gevşetmeye faydalı olabilir.
• Egzersizleri yaparken rahat, bol giysiler giyin.
• Hafif bir esneme hissedene kadar egzersizleri yavaşça yapın. Her hareketin sonunda esneyin ve yavaşça 5’e kadar sayın. Ameliyat nedeniyle kısalmış olan cilt ve kaslarda bir miktar çekme hissi olması normaldir. Egzersizlerden herhangi birini yaparken zıplama veya sarsıntılı hareketler yapmayın. Egzersiz esnasında acı hissetmemelisiniz, sadece nazikçe gerinmelisiniz.
• Her egzersizi 5 ila 7 kez yapın. Her egzersizi doğru şekilde yapmaya çalışın. Egzersizlerle ilgili sorun yaşarsanız, doktorunuzla konuşun. Fiziksel veya mesleki bir terapiste yönlendirilmeniz gerekebilir.
• Normal esnekliğinize geri dönene kadar egzersizleri günde iki kez yapın.
• Her egzersizi yaparken, derin nefesler aldığınızdan emin olun.
• Egzersizler, uzanarak başlayacak, sonra oturma pozisyonuna geçilecek ardından da ayağa kalkarak bitirilecek şekilde ayarlanmıştır.

Kadınların meme ameliyatından sonra yaptıkları egzersizlerden bazıları aşağıda verilmiştir. Bunlardan hangisinin sizin için uygun olduğu ve ne zaman yapmaya başlayacağınız konusunda doktorunuzla veya terapistinizle konuşun. Bu egzersizlerin hiçbirine önce doktorunuzla konuşmadan başlamayın.

Değnek Egzersizi

Bu egzersiz omuzlarınızı ileriye taşıma kabiliyetinizi artırmanıza yardımcı olur. Bu alıştırmada değnek olarak kullanmak için bir süpürge sapına veya başka bir sopa benzeri nesneye ihtiyacınız olacak. Bu egzersizleri bir yatakta veya yerde yapın. Dizleriniz bükülmüş ve ayaklarınız yere basacak şekilde sırt üstü yatın.

• Değneği göbek hizasında her iki elinizde avuçlarınız yukarı bakacak şekilde tutun.
• Değneği başınızın üzerinde mümkün olduğunca yukarı kaldırın. Değneği kaldırırken ameliyat olduğunuz taraftaki kolunuzu esnetmek için diğer kolunuzdan yardım alın.
• 5 saniye bu şekilde tutun.
• Kolları indirin ve bu egzersizi 5 ila 7 kez tekrarlayın.

Dirsek kanat

Bu egzersiz göğsünüzün ve omzunuzun ön kısmındaki hareket kabiliyetinin artmasına yardımcı olur. Dirsekleriniz yatağa veya zemine yaklaşmadan önce haftalarca düzenli egzersiz yapmanız gerekebilir. Bu egzersizleri bir yatakta veya yerde yapın. Dizleriniz bükülmüş ve ayaklarınız yere basarken sırt üstü yatın.

• Ellerinizi boynunuzun arkasına, dirsekleriniz tavana doğru bakacak şekilde sıkıştırın.
• Dirseklerinizi yatak veya zemine doğru aşağı ve yukarı hareket ettirin.
• Bu egzersizi 5 ila 7 kez tekrarlayın.

Kürek Kemiği Esnetmesi

Bu egzersiz kürek kemiği hareket kabiliyetinizi arttırmanıza yardımcı olur.

• Masanıza çok yakın bir sandalyeye, sırtınız sandalyenin arkasına dayanacak şekilde oturun.
• Ameliyat olmadığınız taraftaki kolunuzu, dirseğiniz bükülmüş ve avuç içi aşağıya gelecek şekilde masanın üzerine yerleştirin. Egzersiz sırasında bu kolu hareket ettirmeyin.
• Ameliyat olduğunuz taraftaki kolunuzu masanın üzerine koyun, dirseğiniz düz bir şekilde dururken avuç içinizle aşağıya doğru bastırın.
• Gövdenizi hareket ettirmeden, ameliyat olduğunuz taraftaki kolunuzu öne, masanın diğer tarafına doğru kaydırın. Bu hareketi yaparken kürek kemiğinizin hareket ettiğini hissetmelisiniz.
• Kolunuzu gevşetin ve bu egzersizi 5 ila 7 kez tekrarlayın.

Kürek kemiğini sıkmak

Bu egzersiz aynı zamanda kürek kemiği hareket kabiliyetini arttırmaya yardımcı olur.

• Aynanın önünde, yüzünüz karşıya bakacak şekilde, bir sandalyeye oturun. Sandalyenin arkasına yaslanmayın.
• Kollarınız, dirsekleriniz bükülmüş olarak yanınızda olmalıdır.
• Kürek kemiklerinizi sıkıştırarak, dirseklerinizi arkanıza doğru getirin. Bu egzersizi yaparken omuzlarınızı düz hizada tutun. Omuzlarınızı kulaklarınıza doğru kaldırmayın.
• Başlangıç ​​pozisyonuna dönün ve bu egzersizi 5 ila 7 kez tekrarlayı

Yana Eğilme

Bu egzersiz, gövdenizin ve vücudunuzun hareket kabiliyetini artırmanıza yardımcı olur.

• Bir sandalyeye oturun ve ellerinizi önünüzde bir araya getirin. Kollarınızı düzleştirerek yavaşça başınızın üzerinde kaldırın.
• Kollarınız başınızın üstüne getirdiğinizde, kollarınız yine başınızın üstünde yukarı doğru duracak şekilde gövdenizi sağa doğru eğin.
• Başlangıç ​​pozisyonuna dönün ve aynı şekilde sola doğru eğilin.
• Bu egzersizi 5 ila 7 kez tekrarlayın.

Göğsü Duvarda Esnetme

Bu egzersiz göğsünüzü uzatmaya yardımcı olur.

• İki duvar birleşiminde, ayak parmaklarınız köşeden 20-25cm uzakta olacak şekilde durun.
• Dirseklerinizi bükün ve ön kollarınızı duvara, köşenin her iki tarafına koyun. Dirsekleriniz omuz yüksekliğine mümkün olduğunca yakın olmalıdır.
• Kollarınızı ve ayaklarınızı sabit tutun ve göğsünüzü köşeye doğru yaklaştırın. Göğüs ve omuzlarınızda bir gerginlik hissedeceksiniz.
• Başlangıç ​​pozisyonuna dönün ve bu egzersizi 5 ila 7 kez tekrarlayı
• Resimde her iki tarafın aynı anda gerilmesi gösterilmektedir, ancak bir seferde bir kolu germek daha rahat olabilir.
• Bu gerginliği yaparken omuzlarınızı kulaklarınızdan çok uzak tuttuğunuzdan emin olun.

Omuz Esnetme

Bu egzersiz, omzunuzdaki hareket kabiliyetinizi artırmanıza yardımcı olur.

• Duvarı karşınıza alın. Ayak parmaklarınız duvara 20-25cm uzaklıkta olsun.
• Ellerinizi duvara koyun. “Duvara tırmanmak” için parmaklarınızı kullanın, bir gerginlik hissedene kadar mümkün olduğunca yükseğe uzanın.
• Başlangıç ​​pozisyonuna dönün ve bu egzersizi 5 ila 7 kez tekrarlayı
• Resimde her iki kol aynı anda yukarı çıkıyor, ancak bir seferde bir kolu kaldırmayı daha kolay bulabilirsiniz.
• Kollarınızı kaldırırken omuzlarınızın kulaklarınızdan uzağa doğru düştüğünüzden emin olun.

Meme Ameliyatından Sonra Akılda Tutulması Gerekenler

Yavaş yavaş egzersiz yapmaya başlayın ve mümkün olduğunca derecesini yükseltin. Aşağıdaki durumlarda egzersiz yapmayı bırakın ve doktorunuzla konuşun:

• Güçsüzleşmeye, dengenizi kaybetmeye başlarsanız veya düşmeye başlarsanız
• Kötüleşen bir acı varsa
• Kolunuzda yeni ağırlık, ağrı, gerginlik veya başka tuhaf hisler varsa
• Olağan dışı şişlik veya şişliğin kötüleşmesi durumunda
• Baş ağrısı, baş dönmesi, bulanık görme, kollarınızda veya göğsünüzde yeni uyuşukluk veya karıncalanma varsa

Kaslarınızı mümkün olduğunca çalışır durumda tutmak için egzersiz yapmak önemlidir, ancak aynı zamanda güvende olmak da önemlidir. Durumunuz için doğru egzersizler hakkında doktorunuzla konuşun ve ardından fiziksel aktivite seviyenizi arttırmak için hedefler belirleyin.

Diğer egzersiz türleri

Meme kanseri olan kadınlar için aerobik (kalp-akciğer) kapasitesinin geliştirilmesine yardımcı olmak için egzersiz yapmak da önemlidir. Zindelik ve kilo kaybının, bazı kanser türlerinin tedaviden sonra geri dönme riskini azaltmaya yardımcı olabileceğine dair kanıtlar da var. Doktorunuza meme kanseri tedavisi sırasında ve sonrasında yapılan fitness egzersizlerini sorun.

Diğer egzersizler, lenf ödem riskinizi azaltmanıza veya ameliyat olduğunuz taraftaki kolun şişliğinin azaltılmasına yardımcı olmak için tasarlanmıştır. Burada gösterilen egzersizler temel olarak kol ve omuz hareket alanını (esnekliği) geri kazanmaya yardımcı olmak için tasarlanmıştır. Doktorunuza lenf ödem riskinizi ve bu riski azaltmada yardımcı olması için egzersizler kullanıp kullanmamanız gerektiğini sorun.

Sağlığın iyileştirilmesi için düzenli egzersiz programlarının bir parçası olarak güçlendirme egzersizleri önerilmektedir. Bunlar ameliyattan sonra 4-6 hafta geçene kadar başlamaz ve genel sağlık durumunuza, tıbbi durumunuza ve kondisyonunuza göre uyarlanmalıdır. Dayanıklılık artışı küçük el ağırlıkları kullanılarak başlar ve zamanla yavaşça artar. Yine, bu en iyi doktorunuz veya fizyoterapistinizle ele alınmalıdır. Egzersizleri uygun şekilde yaptığınızdan emin olmak için denetimli bir ortamda bir kanser egzersiz antrenörü veya fizyoterapist ile güçlendirme programına başlamak muhtemelen en iyisidir.

Sadece kanserli alanın çıkarılması

Memede sadece kanserli alanın çıkarılmasına geniş lokal çıkarma ya da lumpektomi denir. Tıbbi uygulamada meme koruyucu cerrahi olarak adlandırırız. Kanserli doku ile birlikte komşu çevre doku temiz sınırlarla çıkarılır ve geride olabildiğince çok sağlıklı meme dokusu bırakılır. Bu ameliyat meme hacmine göre tümör boyutunun temizlenmeye uygun olduğu kadınlarda kullanılır. Tümör yerleşimi de geride sağlıklı meme bırakmaya uygun bir yerde olmalıdır. Tümör memenin tek bir alanında sınırlı olmalıdır. Bu tür cerrahiden sonra genellikle radyoterapi uygulanır. Radyoterapi kalan meme dokusunu güvenle takip etmek için önemlidir. Radyoterapi ile geride kalan ve hala kanser taşıma potansiyeli olan tüm hücreler yok edilir.

Cerrahi sırasında temiz sınırlarla tümör çıkarıldıktan sonra patolog tarafından sınırlar kontrol edilir. Sınırların temiz olduğunu öğrendikten sonra meme operasyonu tamamlanır.  Bu arada kol altı lenf bezleri de kanser tutulumu açısından kontrol edilir. Kol altından örneklenen lenf bezleri patolog tarafından mikroskop altında incelenir. Kanser varlığı bulunmazsa sağlıklı doku olarak rapor edilir. Kanser saptanırsa kol altı lenf bezleri de aynı seansta temizlenir.

Kol altı lenf bezi örneklemesi

Ameliyat öncesi yapılan ultrasonografinizde lenf bezleri gözlenmiyorsa, meme kanseri için yapılan operasyon sırasında lenf bezleri tümör varlığı açısından kontrol edilir. Lenf bezi

tutulumu için operasyon sabahı damardan verilen radyoaktif madde metodu veya operasyon sırasında meme başından verilen mavi boya metodu kullanılır. Radyoaktif madde veya mavi boya memeden kol altı lenf bezlerine doğru akacaktır. Cerrah ilk tutulan lenf bezlerini bulur (sentinel lenf bezleri= bekçi lenf bezleri). Genellikle 1-3 lenf bezi örneklenir. Patolog bu örneklenen lenf bezlerine kanserin ulaşıp ulaşmadığını kontrol eder. Örneklenen lenf bezlerinde kanser olmadığı gösterilirse daha fazla lenf bezi çıkarılmasına gerek yoktur. Bekçi lenf bezlerinde tümör varsa kol altı lenf bezleri temizlenmelidir.

Mavi boya memeyi de maviye boyayabilir. Mavi boyanın silinmesi birkaç ay sürebilir. Sağlık açısından bir önemi yoktur.

Yara iyileşmesi

Tüm ameliyatlarda olduğu gibi yara iziniz olacaktır. Genellikle bikini veya sütyen kullanırken bu iz belli olmaz. Kol altından lenf bezi örneklemesi yapılan alanda da küçük bir iziniz olacaktır. Bu izler zamanla solar ve sedef rengini alır.

Bu operasyonda genellikle meme boyutunda çok değişiklik olmaz. Meme içi doku kaydırma yöntemleri sayesinde diğer meme ile simetrik bir meme elde edilir. Kimi zaman karşı meme daha büyük ve sarkık kalabilir. Böyle bir risk öngörülürse aynı seansta karşı memeye kaldırma veya küçültme yapılarak simetrizasyon sağlanabilir. Bu konuyu cerrahi planını yaparken hekiminizle konuşmalı, beklentilerinizi açıklamalı ve sizi neyin beklediğini sorgulamalısınız.

Tüm memenin alındığı cerrahiler

Bazı olgularda tüm memenin alınması gerekir (mastektomi). Bazı olgular kendileri bu operasyonu seçmektedir. Bazı olgular ise ailesel risk nedeniyle meme koruyucu cerrahi seçenek için uygun olmazlar.

Mastektomi sonrası meme cildinde, göğüs ön duvarında ve kol altında tümör gelişim riski varsa radyoterapi ile tedavi desteklenir.

Mastektomi ameliyatında memenin tamamı meme ucu ve derisi ile birlikte çıkarılır. Küçük memede büyük tümör, memenin birden fazla bölgesinde tümör olması, meme içinde süt kanalları boyunca tümöral tutulum olması (duktal karsinoma in situ), daha önce memeye radyoterapi almış olması memenin tamamı ile alınmasını gerektirir. Memenin alınmasının gerektiği durumlarda aynı seansta implant veya vücudun kendi dokusu ile ya da iki yöntem birleştirilerek yeni meme yapılabilir. Buna erken rekonstrüksiyon denir. Bazı hallerde rekonstrüksiyon işlemi geciktirilebilir (geç rekonstrüksiyon). Bu konudaki tercih hasta-hekim arasında konuşularak belirlenmelidir.Erken rekonstrüksiyon yaptırmayan olgularda sütyen içi dolgu protez kullanılabilir.

Meme rekonstrüksiyonu nedir?

Memenin tümünün veya bir kısmının alındığı olgularda memenin ilk boyut ve yapısına benzer meme oluşturma işlemidir. Kuşkusuz tıpatıp benzer olmayabilir.

Rekonstrüksiyon tipleri

• Memenin tamamının alınması, meme cildinin alınması ve kalan cilt altında implant ile yeni meme oluşturulması
• Memenin, cildinin korunarak içinin boşaltılması ve implant yerleştirilmesi ( cilt koruyucu mastektomi)
• Yeni memeyi oluşturmak için vücudun başka bir bölgesinin kullanması (Sırt, kalça veya karın bölgesi bu amaçla kullanılabilir.)
• İmplant ve kişinin kendi dokusunun beraber kullanılması.

Rekonstrüksiyon sonrası yeni meme ucu yapılabilir. Ayrıca karşı meme yeni memeye uygun olarak tekrar şekillendirilebilir. Bu amaçla karşı meme ihtiyaca göre küçültülebilir kaldırılabilir, dikleştirilebilir veya büyütülebilir.

Rekonstrüksiyon işlemi eş zamanlı veya geç dönemde yapılabilir. Bu kararı hekim ve hasta beraber vermelidir. Hastalığın evresi ve hastanın genel fizik durumu ve kişisel istekleri belirleyici olacaktır.