Normal dışı hücrelerin kontrolsüz büyümesi sonucu oluşur. Fark edilmezse tüm
vücuda yayılır ve ölümcül olabilir. Meme kanseri hücreleri süt kanallarında veya süt
bezlerinde oluşmaya başlar. En erken formuna in-situ kanser denir. Erken aşamada fark
edilirse yaşamı tehdit etmez. Komşu meme dokusu hücrelerine yayılırsa bir kitle oluşturur.
Bu aşamada da tedavi edilebilir evrededir. Ancak uzak organlara yayıldıysa metastaz denir.
Metastaz varsa hastalığı kontrol etmek zorlaşır.
Meme kanseri %99 oranında kadınlarda, %0.5-1 oranında erkeklerde gözlenir.
Erkeklerde meme kanseri tedavisi kadınlardaki gibi yönetilir. Aynı risklere sahiptir.
Tüm dünyada yılda ortalama 2.3 milyon kadın meme kanserine yakalanmaktadır.
Ergenlik sonrası her yaş kadında meme kanseri görülebilir. Yaş arttıkça sıklığı artar.
Kadın olmak, şişmanlık, aile öyküsünde kanser olması, radyasyona maruziyet, alkol-sigara
kullanımı, geç gebelik, emzirmemiş olma, yoğun hormon kullanımı gibi birçok risk faktörü
tanımlanmıştır. Ancak meme kanserlerinin yarısında bilinen risk faktörleri olmadan kanser
geliştiği görülmüştür.
Öyleyse farkında olmak ve erken kanseri yakalamak en önemli korunma yöntemidir. Ağrısız
kitle varsa, meme görünümünde herhangi bir değişiklik, meme ucunda farklılaşma veya
akıntı, kol altında kitle olması sizi hekime başvuru için uyarmalıdır.

Meme kanseri olgularının %10′ u genetik geçişlidir.
Birinci derece akrabada ( anne, kız kardeş, kızı, erkek kardeş, baba oğul) meme kanseri
öyküsü olması özellikle tanı aldıklarında 50 yaş ve altında iseler sizin meme kanserine
yakalanma riskinizi arttırmaktadır.
2 veya daha fazla İkinci derece akrabalarda ( hala, teyze, dayı, amca, kuzenler, büyükanne
büyükbaba) meme kanseri öyküsü varsa yine bir yatkınlık söz konudur.
Bu hallerde genetik danışmanlık alınması uygundur.
BRCA 1-2, ATM, CHECK, PALB2, TP53, PTEN, STK11 meme kanseri riskini arttıran genler
arasında sık gördüklerimizdir. Hasarlanmış gen saptanmasına veya kişisel sağlık öykünüze
göre %80′ e kadar artan kanser riski vardır
Sizin risk oranınızı hesaplamak için daha önce kanser tanısı almış akrabanızda genetik analiz
yapılması uygun olacaktır. Genetik olduğu gözlenirse sizin de genetik danışmanlık almanız
gerekir. Kanda bakılacak genetik analiz ile risk grubunuz hesaplanabilir.

Menopoz şikayetlerini azaltmak üzere kullanılan östrojen replasman (yerine koyma)
tedavisinin kişiye göre özelleştirilmesi gereklidir. Öncelikle kişisel meme kanseri riskiniz
hesaplanmalı ve buna göre bir yol haritası çizilmelidir. Geçmişte meme kanseri tedavisi
görenlerde sistemik (tüm vücudu etkileyecek) hormon replasman tedavisi önerilmez.
Hormon replasman tedavilerinin kalp ve pıhtılaşma sistemi üzerine de etkileri vardır.
Riskleri etkileyen başlıca faktörler vardır: hangi tip hormon aldığınız, ne kadar süre
kullandığınız, hangi dozda aldığınız, hangi yaşta tedaviye başladığınız önemlidir. Geçmiş
yıllarda menapoz şikayetlerini azaltmak ve kemik kaybını önlemek için daha yaygın
kullandığımız hormon ilaçlarını artık daha titizlikle seçmeli, hedefe yönelik hareket etmeli kar
zarar dengesini hassas bir şekilde ayarlamalıyız.
Hormon replasman tedavileri
1. Östrojen bazlı : Cerrahi olarak rahimi alınmış olgularda tercih edilir.
2. Kombine: östrojen ve progesteronu beraber içerenler. Bunlar sürekli veya döngüsel
formda verilebilir.
Hormon replasman tedavisinin uygulama yolları
1. Sistemik : Kan dolaşımı yoluyla tüm vücuda yayılır. Ağızdan alınabilir, deriye
yapıştırlabilir, krem, jel, spray veya vajinal yol tercih edilebilir.
2. Topikal: lokal uygulanır, düşük doz östrojen içerir. Krem, tablet, vajinaya lokal
yerleştirilen tedaviler
Sistemik tedaviler menapoza ait sıcak basmalarını ve gece terlemelerini azaltır.
Lokal tedaviler vajinal kuruluk, ilişki sırasında ağrı gibi sorunlar için faydalıdır.
Hormon replasman tedavisi (HRT) alanlarda meme kanseri riski
*Geniş çaplı çalışmalarda kombine HRT alanlarda meme kanseri riski arttığı gösterilmiştir.
Bu risk tedaviyi bıraktıktan 10 yıl sonra normale dönmektedir. Yüksek doz kombine HRT
alanlarda risk daha yüksek bulunmuştur.
*Sürekli formda kombine HRT kullananlarda risk döngüsel kullananlara göre daha
yüksektir.
HRT seçenekleri :
*Bioeşdeğer hormon tedavisi: Vücudun ürettiği östrojene eş hormon tedavisidir.
Bitkilerden üretilmiştir. Bitkisel hormon / doğal tedavi olarak da geçer.
*Sentetik hormon tedavisi: Laboratuvarda üretilen kimyasal form olup, vücudun ürettiği
hormon ile eş değerdir.
Bioeşdeğer hormonların doz içerikleri bilimsel kurullardan (FDA) onayı almadığı için
ilaçlar gibi testler uygulanmamıştır. Bu nedenle belli ülkelerde kullanılmamaktadır.
Sistemik-Östrojen bazlı HRT tedavisinin meme kanseri riskini
arttırmadığı gösterilmiştir. Ancak bu tedavi endometrium kanserine yol
açabileceğinden rahimi alınmamış olgularda önerilmez. Ayrıca yumurtalık kanseri
ile de bir bağ gösterilmiştir.

Meme kanseri geçmişi olan olgularda zaten HRT önerilmez. Özellikle
hormon pozitif tümörlerde %46 ya kadar yükselen tekrarlama riskleri vardır.
Topikal / lokal uygulanan östrojen sadece vajinada emildiği için sistemik
etkisi yok kabul edilir ve meme kanseri riskini arttırmaz diyebiliriz.
Özet:
Her birey kendi sağlık koşulları içinde değerlendirilmelidir.
*Kişisel kanser riskinizi öğrenin (meme, yumurtalık, rahim ve diğer)
*HRT ile bu risk ne kadar etkileneceğini hekiminizle değerlendirilmelidir
*HRT ile diğer sağlık şartları örneğin kalp hastalıkları, inme riski nasıl
etkileneceğinin değerlendirilmesi gerekir
*Hormonal olmayan tedaviler ve tamamlayıcı tedaviler menapoz
şikayetlerinizi azaltabilir mi?
*Osteoporozu önlemek için uygun yaklaşım ne olmalıdır?
*Topikal tedaviler sizin için çözüm olabilir mi?

Meme kanseri ana tedavileri cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, hormonoterapi ve hedefe
yönelik tedavilerdir. Yeni çalışmalar mevcut tedavilerin iyileştirilmesi ve farklı ilaç
kombinasyonları üzerine hızla devam etmektedir.
Tıbbi tedavi tümörün alt tiplerine göre farklılık göstermektedir:

• Hormon pozitif tümörler: Östrojen ve/veya progesteron reseptörü taşıyan tümörler.

Hormono tedavisinden fayda görür.

•  Her-2 pozitif tümörler: Her-2 proteini taşıyan tümörlerdir. Akıllı ilaç olarak bilinen
  tedaviden fayda görür.
• Hedefe yönelik tedaviler: Hormon pozitif ileri evre tümörlerde veya metastatik
  tümörlerde kullanılan ilaçlardır. Yaşam süresini uzattıkları gösterilmiştir.
•  Tripl negatif tümör: Hormon reseptörü veya Her-2 protein taşımayan tümörlerdir.
  Sacituzumab, pembrolizumab, PARP inhibitörleri gibi yeni jenerasyon ilaçlar
  kemoterapiye ek olarak verilebilmektedir. Hastalığın gidişatını etkileyerek yaşam
  süresini uzatmaktadırlar.

Memede saptanan kitlenin kısa sürede büyümesi filloid tümör için bir ipucu olabilir. Çok azı kötü huylu olabilir. Ancak çıkarılan kitlenin mutlaka patolojik açıdan incelenmesi gerekir.

Tedavisinde, standart meme tümörlerinde olduğu gibi kemoterapi, hormon tedavisi veya akıllı ilaç kullanılmaz. Sadece davranış olarak malign dediğimiz, hızlı büyüme potansiyeli saptanan (<%1) türünde ve seçilmiş olgularda radyoterapi kullanılır. Radyoterapi tümörün cerrahi sonrası aynı bölgede yenilememesi için gerekebilir.

Kuşkusuz bu durumdan emin olmak için kanser hücrelerinin yerleştiği alanı geniş olarak temizleyip yayılım olmadığından emin olmalıyız. Bu durumu aydınlatmak, yani gerçekten kanala sınırlı kalan bir tümör olduğunu kanıtlamak için, patolojik olarak tüm kanser hücrelerinin yerleştiği alan patolog tarafından incelenir. Bu amaçla tüm şüpheli alan temiz sınırlar ile cerrahi olarak çıkarılmalıdır.

Bu lezyonlara tarama mamografileri sayesinde rastlantısal olarak tanı konur. Mamografide küme yapmış mikrokalsifikasyon alanları olması, DCIS için anlamlıdır.

DCIS %80-90 oranında tek taraflı olup hastalığın tekrarlama riski çoğunlukla ilk lezyonun saptandığı alandadır. bu nedenle cerrahi temizliği takiben bu bölgeye radyoterapi verilebilir. Hormon pozitif, yani östrojene duyarlı tümör, ise hormonoterapi uygulanır.

DCIS nin lenf bezi metastaz riski oldukça düşük olup %2 civarındadır. Yine de bekçi lenf bezi örneklemesi cerrahi sırasında yapılması önerilir. Özellikle kitle büyük ve tüm meme dokusu boşaltılacaksa lenf bezi örneklemesi mutlaka yapılmalıdır.

DCIS tanısı alan kadınlarda 5-10 yıl içerisinde invazif kanser gelişim riski vardır. Bu riski azaltmak için hormonoterapi değerlidir. Ayrıca yakın takip muayene ve mamografiler ile yapılmalıdır.

DCIS meme kanseri evrelemesinde evre 0 kabul edilir. Yani başlangıç evresidir. Kemoterapi gerekmez.

LCIS rastalantısal saptanan bir durumdur. Tarama maografilerinde çevre dokuda kalsifikasyon olması ile karakterizedir. %50-70 oranında iki memeyi birden etkileyebilir.

LCIS tekrarlamaları her iki memede ve herhangi bir alanda olabilir. LCIS olan bölge dışında da LCIS nin oluşturduğu risk çerçevesinde invazif kanser oluşumu gözlenebilir. İlginç olarak bu kanserler genellikle duktal yani kanal orijinli kanserler olarak saptanır. Kanser gelişimi 15-20 yıla kadar uzayabilir. Bu nedenle LCIS cerrahi tedavisinde kişisel risk yüksek ise iki taraflı memelerin içinin boşaltılması önerilir. Düşük risk grubunda sadece kitlenin temizlenmesi, invazif yani gerçek kanser olmadığı kanıtlanırsa da sadece takip yeterli olabilir.

LCIS meme kanseri gelişimi adına öncü lezyon değil risk arttıran bir belirteçtir. LCIS tanısı alan kadınların %25-30 unda invazif kanser gelişir. LCIS olgularının % 5 inde eş zamanlı kanser saptanabilir. Bu nedenle LCIS tanısı alan kadınların mutlaka meme MRI ile detaylı taranması gerekir.

LCIS tanısı sonrası bireyler risk azaltıcı yaklaşım ve yakın takip için analiz ve konsülte edilmelidir. LCIS kadınlara özgü bir kanserdir.

DCIS erkek meme kanserlerinin %5-7 sinde görülebilir. DCIS tanısı alanlarda invazif kanser gelişim riski 5 kat artmıştır. Kanser gelişimi 5-10 yıl içinde olabilir. İnvazif kanser DCIS ile aynı lokasyonda olur bu nedenle DCIS bir öncü lezyon kabul edilir.

MEME KANSERİ BELİRTİ VE BULGULARI

Meme kanseri erken dönemde hiç belirti vermez. Ağrı ve memede rahatsızlık genellikle olmaz. Eğer memenizde bir kitle fark ederseniz kendinizi ayna karşısında incelemelisiniz:

•  Meme boyutlarında değişiklik
•  Meme cildinde çekinti, içe göçme
•  Yeni gelişen bir meme başı değişikliği; meme başında içe dönme gibi
•  Meme başı akıntısı özellikle kanlı olan akıntılar
•  Kol altında ele gelen şişlik gibi bulgular sizi şüphelendirmelidir.

NE ZAMAN HEKİME BAŞVURMALIYIZ?

Meme görüntümüzü aynada incelediğimizde iki meme arasında fark görülüyorsa

Elle incelediğimizde elimize kitle geliyorsa

Meme başında akıntı ve şekil bozukluğu oluştuysa bir meme cerrahına başvurmalıyız.

HİÇ ŞİKÂYETİMİZ YOKSA RUTİN MEME KONTROLLERİNE NE ZAMAN BAŞLAMALIYIZ?

Sağlıklı bir kadında rutin meme kontrolleri 40 yaşında başlamalıdır. Önce bir meme cerrahı tarafından muayene edilmedir. Takiben mamografi ve meme ultrasonu ile her iki memeye ayrıntılı görüntüleme yapılmalıdır. Tüm bunlar normal çıkarsa yıllık hekim kontrolü ile devam edilir. Ancak her kadın kendi kendine meme muayenesini öğrenmelidir. Aylık muayenelerini kendisi yapmalıdır. Fark ettiği bir değişiklik olursa rutin kontrol zamanını beklemeden hekime başvurmalıdır.

FİZİK İNCELEMEDE NELER ÖNEMLİDİR?

•  Kitle olması
•  Meme görünümünde şekil bozukluğu
•  Meme ucunun içe dönmesi
•  Meme cildinde damarların genişlemesi
•  Açık yara olması
•  Meme ucunda akıntılı iyileşmeyen yara
•  Meme cildinde kalınlaşma, portakal kabuğu hali alması

MEMEDE SAPTANAN HER KİTLE KÖTÜMÜDÜR?

•  Kitlenin elle incelemesi ile
•  Sert bir kitle
•  Hareketsiz bir kitle
•  Sınırları düzensiz ve belirsiz
•  Cilde veya altta göğüs duvarına yapışık ise kanser olma olasılığı vardır.

ŞÜPHELİ KİTLE SAPTANINCA HEMEN ÇIKARILMALI MIDIR?

Memede saptanan şüpheli kitleler için izlenecek yol şöyle sıralanmalıdır:

•  Hekim muayenesi
•  Mamografi ve meme ultrasonu
•  Hekim gerek görürse meme MRI
•  Kitleden kalın iğne biyopsisi
•  Patolojik tanı ve görüntüleme testlerinin sonucuna göre takip veya ameliyatla kitlenin çıkarılması gündeme gelir.

MEME KANSERİ RİSKİNİ ARTTIRAN FAKTÖRLER NELERDİR?

•  Yaş: 65 yaş ve üstü olma
•  Meme biyopsisi sonucu atipik hücre varlığı
•  Genetik yatkınlık: BRCA 1, BRCA 2 varlığı
•  İn situ lezyon varlığı ( duktal /lobüler)
•  Ailede 50 yaş altı over kanseri öyküsü
•  Ailede birden fazla yakın akrabada meme kanseri öyküsü
•  30 yaş altında radyoterapi almış olmak
•  40 yaş altında meme kanseri tanısı almak
•  Menapoz sonrası yüksek östrojen veya testosteron düzeyleri
•  İlk doğum yaşının 35’ ten sonra olması
•  Yoğun meme yapısına sahip olma
•  Yoğun alkol tüketimi
•  Adet yaşının 12’ nin altında olması
•  Askenazi Yahudilerinden olma
•  Doğumla sonuçlanmış bir gebeliğin olmaması
•  Menapoz yaşının 55 ve sonrası olması
•  Tip 2 diyabet hastalığı
•  Menapoz sonrası obesite
•  Kişisel uterus, over ve kolon kanseri öyküsü
•  Östrojen ve progesteron içeren hormon tedavilerinin uzun dönem kullanımı
•  Doğum kontrol haplarının uzun dönem kullanımı
•  Gece saatlerinde nöbet tarzı iş hayatı
•  Sigara
•  Fiziksel aktiviteden uzak bir yaşam

MEME KANSERİNİ AZALTAN FAKTÖRLER

•  Emzirme
•  İlk gebeliğin 20 yaşın altında olması
•  Asyalı, Latin ve Pasifik Adalarından olma
•  Tamoksifen kullanımı
•  Risk azaltıcı meme cerrahisi
•  Serviks kanseri öyküsü
•  Ooferektomi (yumurtalıkların alınması) operasyonu
•  Aktif, bol sporlu bir yaşam

Meme kanseri tanısı alan bir kadında tedavi öncesi değerlendirme, ayrıntılı tıbbi öykü ile başlar. Şikayetlerin ne kadar süredir var olduğu ve ailenin hastalık geçmişi ayrıntılı sorgulanmalıdır. Hastanın kullandığı ilaçlar ve bilinen hastalıkları, tedavi seçeneklerini sunarken önemlidir.

Hastanın ayrıntılı kişisel ve aile öyküsünü aldıktan sonra sıra fizik muayene bulgularına gelir. İki meme arasındaki asimetri durumu, cilt bozukluğu, ciltte çekinti, kızarıklık ve meme başı çöküklüğü açısından meme gözlenir/incelenir. Kitlenin yerleşimi, meme cildine ve göğüs duvarına yakınlığı, varsa kol altı lenf bezi şişmesi kayıt edilmelidir. Bu bulgular ve öykü seçeceğimiz tedavi için bize ışık tutacaktır.

Daha sonra görüntüleme testleri incelenir. Mamografi ve meme ultrasonografisi tümörün yayılımı hakkında bize bilgi verir. Tümörün uzak yayılımları için tomografi, kemik sintigrafisi veya PET görüntüleme testleri kullanmaktayız. Tüm incelemesi tamamlanan hastanın klinik evrelemesi, tetkik sonuçlarına göre yapılır. Bu evreleme, kesin evreleme değildir. Nihai evreleme, ancak operasyon sonrası çıkacak patoloji raporuna göre yapılır. Ancak operasyon öncesi yapılan klinik evreleme de tedavi öncesi gereklidir.  Buna göre öngörülen tedavi seçenekleri hasta ile paylaşılır.

Tedavi genellikle cerrahi+ kemoterapi+ radyoterapi birlikteliğini gerektirir. Çoğunlukla birinci sırada cerrahi uygulanır. Ancak bazen önceliği kemoterapiye verebiliriz. Cerrahinin hedefi kanserli dokuyu temizlemektir. Ayrıca cerrahi sonrası patoloji raporunda yer alan kriterlere göre nihai evrelemeyi yapabiliriz.  Kemoterapi ve radyoterapi planı için nihai patoloji raporu kılavuz olacaktır.

Cerrahi tedavi tipi hastanın klinik evresine, kişisel hastalık ve aile öyküsüne, hastanın yaşına, tedaviden beklentisine göre hasta ile konuşularak belirlenir. Meme hacmi uygun, tümör çapı küçük ve radyoterapi almasında sakınca olmayan olgularda meme koruyucu cerrahi uygulanabilir. Bu ameliyatlardan sonra kalan meme dokusunda tekrar tümör gelişmemesi için radyoterapi şarttır. Radyoterapi almak istemeyen ya da kişisel hastalık geçmişi nedeniyle radyoterapi almasında sakınca olan hastalarda meme koruyucu cerrahi düşünülmemelidir. Bu olgularda memenin tümüyle boşaltılması yani mastektomi yapılması önerilir.

Meme koruyucu cerrahi sırasında tümörlü doku tümüyle temizlenir. Sağlıklı meme dokusu, kalan boşluğu doldurmak üzere kullanılarak kozmetik olarak kabul edilebilir meme görüntüsü, cerrahi ile  tamamlanır. Kimi zaman bu amaçla silikon protez kullanılabilir. Her iki meme hacmi istenenden fazla ise iki taraflı meme küçültme ile hem tümör temizlenir hem de kozmetik olarak tatmin edici bir sonuca ulaşılır.

Cerrahi süreç mastektomi gerektiriyorsa memenin içi temizlendikten sonra (cilt koruyucu mastektomi), uygun boyutlu silikon implant ile yeni bir meme dokusu oluşturulabilir.

Cerrahi tedavinin bir parçası da kol altı lenf bezlerinin değerlendirilmesidir. Bu amaçla operasyon sırasında meme başından özel bir boya verilir. Memeye yapılan masaj ile boyanın kol altı lenf bezlerine ulaşması sağlanır. Takiben kol altından yapılan 1-2 cm lik kesi ile boyalı lenf bezlerine ulaşılır. Buradan alınan boyalı lenf bezleri hızlı patolojik incelemeye (frozen) tabi tutulur. Lenf bezlerinde tümör saptanmazsa daha ileri gidilmez. Tümör saptanırsa kol altı lenf bezlerinin tamamı temizlenir.

Son çalışmalar meme kanseri sıklığının arttığını ve daha da artacağını ileri sürmektedir. Bu artışın nedenleri araştırıldığında daha önceki çalışmalarda saptanan risk faktörlerinin yanında modern yaşamın beraberinde getirdiği birçok yeni risk faktörü ortaya çıkmıştır.

• Modern hayatın sağladığı konforla birlikte, obezite ve fazla kilonun yaygınlaşması da meme kanseri riskini arttırır. Ekstra yağ üretimi; ekstra östrojen artışına yol açar, ayrıca obezite kan şekeri ve insülin tipi hormonlarda artışa neden olur. Tüm bu ekstra hormonal aktivite meme hücrelerinde çok fazla büyümeye yol açtığından meme kanseri riskini de arttırır.
• İlk adetini erken yaşta gören kızlarda, ileriki yaşlarda kanser riski daha fazladır. Günümüzde ergenlik ve meme büyümesi eskisine göre daha erken yaşlarda başlıyor.
• Her geçen gün daha çok kadın gebeliği erteliyor ya da hiç tam dönem gebelik yaşamıyor. Oysa bir kadının ilk tam dönem gebeliği, meme hücrelerini olgunlaştırarak meme kanserine karşı koruma sağlar.
• Kadınlarda emzirme oranı ve süresi eskisine göre azalmıştır. Ancak emzirme meme hücrelerini daha fazla olgunlaşmaya zorlayarak meme kanseri riskini azaltır.
• Ergenlerde ve kadınlarda reçeteli hormon kullanımındaki artış meme kanseri riskini arttıran diğer bir faktördür. Menopoz semptomlarını azaltmak için kullanılan hormon ilaçları ve doğum kontrol hapları gibi ekstra hormonlar, kanser hücresi oluşumuna ya da zaten varolan meme kanserinin büyümesine neden olabilir.
• Düzenli egzersiz meme kanseri riskini azaltır. Ancak günümüzde modern yaşamın beraberinde getirdiği uzun çalışma saatleri, TV ve internet başında çok vakit geçirmek, ulaşım araçlar, vs. günlük fiziksel aktivitenin azalmasına neden oluyor.
• Kadınlarda alkol tüketim miktarının ve sıklığının artması meme kanseri riskini arttırıyor.
• Sigara tüketimindeki artış bir başka risk faktörüdür. Sigara hem hücre hasarına yol açar hem de hücrelerin iyileşmesini geciktirir. Hasarlı ve onarılamayan hücreler kanser riskini arttırır.
• Günümüzde ev işi, bilgisayar ve TV kullanımı, çalışma hayatı, alışveriş merkezlerinde vakit geçirme, vs. gibi sebeplerden kapalı alanlarda uzun süre kalmak D vitamini düşüklüğünü kolaylaştırır. Oysa D vitamini meme hücresi büyümesini düzenlemeye yardımcı olur, kanser riskini azaltır. Bunun yanı sıra güneş kremi kullanmak cilt kanserinden korunmaya yardımcı olurken, D vitamini düşmesine de neden olabilir.
• Modern yaşamın yanında getirdiği stres ve uykusuzluk bağışıklık sistemini zayıflatır. Bu da kanser riskini arttırır.
• Kadınlar eskisine göre daha uzun yaşıyor. Yaşla birlikte genlerin normal şekilde çalışması durduğu için kanser gibi anormal hücre büyümesinin ortaya çıkması daha olası hale geliyor.
• Bunların yanı sıra günümüzde sentetik ve kimyasalların kullanımının yaygınlaşması hormon dengesini ve genleri olumsuz yönde etkilediği için meme kanseri riskini arttıran önemli bir faktördür.